Heemavond

Met ingang van 2019 willen wij een oude gewoonte nieuw leven inblazen. Op de laatste woensdag van de maand is de heemkamer open van 20:00-22:00 uur. Bij wijze van proef voorlopig voor 4 avonden. Noteer alvast in je agenda: 30 januari, 27 februari, 27 maart en 24 april.
Wat gaan we doen?
Als praatavond. Het gezellig even bijpraten, ideeën lanceren, nieuwtjes uitwisselen, maar ook: wat gaat niet goed en hoe kunnen we dat verbeteren?
Bibliotheek: het bekijken en inzien van uitgebreide bibliotheek. We hebben een schat aan informatie in huis, kom eens kijken.
Duppen-collectie.
De fotoboeken van de Duppen-collectie liggen ook in de heemkamer en zijn zeker het bekijken waard. Ze geven ook veel gespreksstof.
Wat er zoal ter tafel komt. 
Koffie en thee staan klaar, jullie gastvrouw en -heer zijn Gerrie en Coos.
iedereen is van harte welkom.

 

 

Veranderingen in de zorg

Heemkaffee ‘Veranderingen in de Zorg’

Op 1 augustus 1970 trad de nu 92-jarige Ad Marinus in dienst van de in het Gasthuis aan de Nieuwstraat gevestigde Stichting Bejaardenhuis Ruijschenbergh als de eerste leken-directeur. Eind november van dat jaar vond een verhuizing plaats naar het nieuwgebouwde Ruijschenbergh op de hoek van de Kapelaanstraat en de Julianastraat. In die paar maanden voltrok zich een enorme verandering in de Gemertse bejaardenzorg. Ad heeft dat allemaal van heel nabij meegemaakt en kan er kostelijk over vertellen.

Dit Heemkaffee wordt georganiseerd door de Heemkundekring samen met ZijActief Gemert. Leden van ZijActief Gemert worden dan ook met name uitgenodigd om dit Heemkaffee te bezoeken, maar iedereen is natuurlijk welkom.

Ad Marinus en Ad Otten zullen het Heemkaffee verzorgen.

Let wel op: het Heemkaffee vindt plaats op zondag 13 januari 2019 in Zorgcentrum Ruijschenbergh aan de Julianastraat 2 in Gemert en begint om 14.30 uur. Omstreeks 16.30 uur zal het afgelopen zijn.

De toegang gratis.

Op zoek naar een leuk kerstcadeautje?

Heemkundekring De Kommanderij Gemert streeft ernaar met dit boek het erfgoed in al zijn variaties eigentijds in beeld te brengen. Met hedendaagse foto’s als uitgangspunt laten zien welke rijkdom de geschiedenis ons heeft nagelaten, dat is de opzet. Dit boek is tot stand gekomen in samenwerking met de Foto Expressiegroep Groep Gemert. Dertien vrijetijdsfotografen van de fotoclub en negen auteurs van de heemkundekring tonen in dit boek in woord en beeld welk erfgoed Gemert te koesteren heeft. Het in groot formaat uitgegeven boek (24 x 29 cm) telt 216 pagina’s.

Nu te koop voor 14,95 bij Bruna Wijn, VVV, Gemeentearchief en in de webshop van www.heemkundekringgemert.nl

Gemertse Verhalentafel

Twee jaar zijn leden van Heemkundekring De Kommanderij ermee bezig geweest: het realiseren van een verhalentafel in de bibliotheek. Zondagochtend werd de verhalentafel, een groot uitgevallen touchscreen met daarop allerlei foto’s en filmpjes uit de geschiedenis van Gemert-Bakel, officieel gepresenteerd.
Met de verhalentafel hoopt de heemkundekring persoonlijke verhalen over de geschiedenis van het dorp op te rakelen. ,,Zet een paar bejaarden rondom een scherm met foto’s en de verhalen komen los. Ik mag dat zeggen, want ik behoor zelf tot de doelgroep”, zegt initiatiefneemster Susan Fransen met de nodige zelfspot.
In 2016 kwam Fransen, voormalig directeur van Bibliotheek De Lage Beemden, in de Helmondse bibliotheek in aanraking met hun ‘tovertafel’. ,,Daar kon je door je bibliotheekpasje te scannen informatie krijgen over de geschiedenis van je straat. Een mooie combinatie van techniek en geschiedenis die ik ook graag naar Gemert wilde brengen.” Zo gezegd, zo gedaan. Binnen een mum van tijd had Fransen de benodigde 10.000 euro bij elkaar en ontstond er een samenwerking tussen de heemkundekring, bibliotheek, VVV en de KBO.
Twee jaar van plannen maken en voorbereiden volgden. ,,Er moest wel iets komen te staan dat ook echt zou werken. Niemand heeft er iets aan als er een dure tafel komt die in een hoekje staat te verstoffen”, zegt Geertje Gloudemans, programmeur van de bibliotheek. ,,Het belangrijkste is voor ons de interactie tussen jong en oud. De tafel roept verhalen op bij ouderen, maar sluit qua gebruiksgemak weer heel goed aan bij de jongere generatie. Hoe mooi zou het zijn als opa’s en oma’s straks met hun kleinkinderen met de tafel gaan werken?”, aldus Gloudemans.
De heemkundekring heeft de tafel gevuld met informatie over belangrijke gebouwen, straten en personen uit de geschiedenis van het dorp én informatie over vier thema’s: verliefd, verloofd, getrouwd, het kerkelijk leven, het kind zijn en het huishouden. ,,Denk bijvoorbeeld aan een foto van een kolenkit. Er is geen kind die nog weet wat dat is. Zo kunnen we meteen het verhaal vertellen over hoe je vroeger je huis verwarmde”, zegt Fransen.
Eindeloos
Gebruikers kunnen op de tafel allerlei informatie vinden over vroeger, maar dat is zeker niet het belangrijkste. ,,We hopen ook juist de geschiedenis op te rakelen en vast te leggen. De verhalen die mensen bij de foto’s vertellen willen we bewaren voor de toekomst”, aldus Fransen. Hiervoor gaat de heemkundekring vier keer per jaar een bijeenkomst organiseren waarbij altijd een ‘schrijver’ aanwezig is om de verhalen te noteren. De heemkundekring hoopt zo nog veel meer informatie te krijgen over de geschiedenis van Gemert.
De komende jaren zal de verhalentafel worden aangevuld met nieuw beeldmateriaal. ,,Mensen kunnen ook foto’s en filmpjes bij ons indienen voor op de tafel. Zo zouden we bijvoorbeeld ook het archief van de carnavalsvereniging of Omroep Centraal erop kunnen zetten. De mogelijkheden zijn eindeloos”, vindt Fransen. De bibliotheek onderzoekt nog of de tafel in de toekomst ook als ‘smartboard’ kan worden ingezet voor andere doeleinden, zoals bij het Taalcafé.
De verhalentafel is tijdens de openingstijden van de bibliotheek te gebruiken. Vrijwilligers van het Digipunt geven zo nodig technische uitleg. De eerste verhalentafelbijeenkomst is op woensdag 13 februari van 10.00 tot 12.00 uur in De Eendracht.

Eindhovens Dagblad 10 december 2018

Heemkaffee over ’t Gasthuis

Op zondag 14 oktober heeft oud-huisarts Frans Suijs een lezing gehouden over de eerste groepspraktijk van huisartsen in Gemert ’t Gasthuis aan de Komweg. Toen hij daartoe het initiatief nam in 1976 was het een nieuw fenomeen. Frans vond al meteen een compagnon in de persoon van huisarts Ad Fraza, die ook op de heemkamer aanwezig was. Samen hebben ze het huisartsencentrum, hun droom, vorm gegeven.

Toen het vroegere gasthuis in de Nieuwstraat in de jaren 1973-1974 leegkwam en werd gesloopt, lag daar jaren het zogenaamde Gat van Gemert. De gemeente, die de komst van de groepspraktijk lang tegenhield, vond uiteindelijk dat ’t Gasthuis van de huisartsen daar maar moest komen. Architect Bekkers en aannemer Hendriks hebben het toen gerealiseerd.

Nu ruim 40 jaar later is de groepspraktijk ’t Gasthuis verplaatst naar de Vicaris van Asdonckstraat en onlangs officieel geopend. Nadat Frans Suijs de geschiedenis van de groepspraktijk had verteld, volgden nog diverse leuke anekdotes van beide voormalige huisartsen over hun werkervaringen en de grote veranderingen die zij in hun beroep hebben meegemaakt.
Het was een boeiende ochtend waarop veel is gelachen.

Reactie op kasteelplannen

Reactie heemkundekring op kasteelplannen

De heemkundekring waardeert het zeer dat Bas van de Laar miljoenen investeert om het kasteel een nieuwe toekomst te geven. De heemkundekring kan ook veel waardering opbrengen voor het feit dat het college van  B&W op basis van de ingebrachte adviezen geen vrij baan geeft aan zijn ontwikkeldrang. We hebben de plannen evenals de reactie van B&W bekeken, uiteraard vanuit cultuur-historisch gezichtspunt.

We vinden dat het hele gebied verkeersluw moet blijven. Te verwachten verkeersbewegingen en het parkeren zijn nog niet in kaart gebracht. Om straks geforceerde oplossingen te voorkomen, vragen wij de gemeenteraad bij elk acceptabel bouwonderdeel een slag om de arm houden. Immers ongewenste verkeersgevolgen kunnen een plan onaanvaardbaar maken.

Als we de plannen punt voor punt bekijken, komt de heemkundekring tot de volgende reacties.

  1. De heemkundekring is verheugd dat het college woningbouw op Hopveld
  2. Het doet ons deugd dat parkeren ten westen van de ommuurde tuin ook volgens het college niet mogelijk is.
  3. De heemkundekring ziet liever geen aanbouw aan het poortgebouw en zeker niet om die te bewonen. Ons definitief oordeel hangt af van een onderzoek naar de effecten van ‘bescheiden’ vleugels aan het poortgebouw.
  4. Over de Jezuïetenvleugel staat in het Erfgoedkader (advies aan B&W) dat aanpassingen binnen de bestaande hoofdvorm dienen te blijven. De heemkundekring blijft vinden dat verbreding naar het binnenplein met vier etages veel te fors is. De Jezuïetenvleugel moet ondergeschikt blijven aan de hoofdburcht.
  5. De heemkundekring vindt net als het college dat de kapel weg mag en is akkoord met de vervangende nieuwbouw.
  6. De heemkundekring juicht sloop van de refter toe. Eventueel vervangende nieuwbouw echter niet, omdat we de zichtlijnen vanaf het Ridderplein naar de binnenplaats en de Donjon, zoals die eeuwenlang zijn geweest, positief waarderen.
  7. De heemkundekring constateert dat het college de verbinding met het Ridderplein in strijd met de adviezen toch geschikt wil maken voor professionele bevoorrading en hulpdiensten. Zo’n forse verbinding lijkt ons een slecht idee. Een voetgangersbrug alleen over de binnengracht tussen voorburcht en hoofdburcht is voor ons acceptabel. Om vanuit het Ridderplein over de buitengracht te komen kan een voetgangersbrug bij de pastorie worden gemaakt.
  8. De heemkundekring ziet het liefst dat de ommuurde tuin onbebouwd blijft. De bescheiden bebouwing die volgens het college mogelijk zou moeten zijn, dient eerst uitgewerkt te worden voor we daarover een standpunt kunnen innemen. 
  9. Volgens het college is een traditionele woonfunctie in het bomencarré (sportveld) niet denkbaar. De heemkundekring vindt daar geen enkele woonfunctie denkbaar. Een klein paviljoen ten behoeve van wandelaars en bezoekers van evenementen in de kasteeltuin eventueel wel, maar dan denken we dus aan hooguit één bovengrondse bouwlaag.
  10. Bouwen op de locatie De Haag wijst de heemkundekring af. Dit gebied moet vanwege het historisch open karakter zo blijven en niet bebouwd worden. De provincie wil bebouwing alleen toestaan als een duidelijke relatie (d.w.z. niet alleen financieel) gelegd wordt met het kasteelcomplex. Zo’n relatie is letterlijk en figuurlijk te ver gezocht.
  11. We zijn heel blij met het collegestandpunt dat bebouwing van de landerijen niet mogelijk is.

 

Harry Slits,
Heemkundekring De Kommanderij Gemert
Gemert, 5 oktober 2018

Oudenbosch en Breda

Op 29 september 2018 vond de jaarlijkse Martin-Breeuwerexcursie plaats. Dit jaar bezochten ruim vijftig leden van heemkundekring Kommanderij Gemert de West-Brabantse plaatsen Oudenbosch en Breda. In Oudenbosch werden de deelnemers eerst getrakteerd op warme koffie of thee met een koel stuk appelgebak. Daarna stonden twee gidsen klaar om het gezelschap rond te leiden door de basiliek toegewijd aan St. Agatha en St. Barbara en gebouwd tussen 1865 en 1892. De kerk is een kleine kopie van de Sint-Pieter in Vaticaanstad. De voorgevel, gebouwd onder supervisie van de uit Gemert afkomstige pastoor Hugo Rovers, is gebaseerd op die van de kerk van Sint-Jan van Lateranen in Rome.

In Breda bezocht onze kring uiteraard de Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk in de 15e eeuw gebouwd door de Nassaus. Daar in de Prinsenkapel liggen voorvaderen van de koninklijke familie begraven. Deze gotische kerk is sinds 1637 protestants.

Daarna volgde een bezichtiging van het Bredase Begijnhof bestaande uit huisjes rondom een kruidentuin en een kapel. Begijnen wonen er niet meer. Nu kunnen onder bepaalde voorwaarden alleenstaande vrouwen een huisje huren.

Tenslotte bracht de Gemertse heemkundekring een bezoek aan het kasteel van Breda, nu Koninklijke Militaire Academie een militaire universiteit. De geschiedenis van het kasteel is nauw verbonden met de familie Van Oranje-Nassau. Koning Willem I stelde het in 1826 beschikbaar voor de opleiding van officieren.

Extra Ledenvergadering

19 juni 2018

    Beste leden,

Het bestuur heeft een ANBI-status aangevraagd. Om deze status te verkrijgen is het nodig om de statuten te wijzigen. Om de statuten te wijzigen zijn twee ledenvergaderingen nodig. Vandaar deze oproep: eerste algemene ledenvergadering vrijdag 2 maart 2018, 20.00 uur, op de Heemkamer. Enige agendapunt: Voorstel statutenwijziging Heemkundekring De Kommanderij Gemert. (zie hieronder: tekst ‘ANBI tekst statutenwijziging ledenvergadering’)
Voor de duidelijkheid: de (tweede) algemene ledenvergadering met een uitgebreide agenda en muziek na de pauze blijft gewoon staan op dinsdag 27 maart bij Dientje.

Toelichting: de statutenwijziging dient bij eerste vergadering met 2/3 meerderheid te worden besloten met een opkomst van minimaal de helft van de leden. Omdat het bestuur niet dit aantal op de jaarvergadering van maart 2018 verwacht is er een extra ledenvergadering op 2 maart 2018 als formaliteit. Het voorstel zal nogmaals op de agenda komen van de jaarvergadering. Dan volstaat enkel een 2/3 meerderheid van stemmen zonder de opkomst-voorwaarde.

ANBI tekst statutenwijziging ledenvergadering:

Tot 2012 hadden zowel de Heemkundekring als stichting Laurentius Torrentinus fiscaal een ANBI-status. ANBI staat voor Algemeen Nut Beogende Instellingen (zoals Greenpeace en het Rode Kruis) en met deze status worden schenkingen (en verervingen) fiscaal gunstig behandeld, vooral bij de schenker maar ook bij de ontvanger. Door gewijzigde wetgeving is destijds de status vervallen. Om deze status opnieuw te verwerven is een kleine statutenwijziging nodig. Noodzakelijk is namelijk dat als of de vereniging of de stichting wordt opgeheven, de overblijvende (geld)middelen naar een vereniging of stichting gaan met ook een ANBI-status. Nu is het statutair bepaald dat als stichting Laurentius Torrentinus wordt opgeheven het restant naar de Heemkundekring gaat, en als deze wordt opgeheven dit naar een instelling met dezelfde doelstelling gaat. Deze liquidatiebepaling wordt voor beide aangevuld met de eis dat de instelling die de middelen bij opheffing verwerft de ANBI-status heeft. Uiteraard blijft statutair bepaald dat resterende middelen bij liquidatie gaan naar een instelling met een zelfde doelstelling als de Heemkundekring. Na het definitief verkrijgen van de ANBI-status zullen in Heemberichten de fiscale mogelijkheden nader worden toegelicht.

Woordelijk wordt de liquidatiebepaling (artikel 19, lid 2) van de vereniging als volgt:

‘In het besluit tot ontbinding wordt tevens bepaald dat een batig liquidatiesaldo wordt besteed ten behoeve van een algemeen nut beogende instelling met een gelijksoortige doelstelling of van een buitenlandse instelling die uitsluitend of nagenoeg uitsluitend het algemeen nut beoogt en die een soortgelijke doelstelling heeft.’

 
 
 

Gimmert drejt dur

26 januari 2018    De nu 91-jarige Ad Marinus trad op 1 augustus 1970 in dienst van de in het Gasthuis aan de Nieuwstraat gevestigde Stichting Bejaardenhuis Ruijschenbergh als de eerste leken-directeur. Tot dan toe hadden de nonnen de bejaardenzorg bestierd. Eind november van dat jaar werd er verhuisd naar het nieuwgebouwde Ruijschenbergh op de hoek van de Kapelaanstraat-Julianastraat. In die paar maanden voltrok zich een enorme verandering in de Gemertse bejaardenzorg. Ad Marinus heeft dat allemaal van heel nabij meegemaakt en heeft op 23 januari in het Heemkaffee kostelijk verteld over de diverse veranderingen in de gezondheidszorg. Hij werd geïnterviewd door Ad Otten.
De belangstelling was zo groot, dat een tweede avond georganiseerd moest worden.
In de volgende aflevering van Gimmert drejt dur komt de textielindustrie aan de orde.

Kasteel Gemert

7 januari 2018   Op verzoek van de Congregatie van de Heilige Geest heeft Wessel de Jonge Architecten BNA BV een notitie opgesteld met als titel Ruimtelijk Kader kasteel Gemert. De opdrachtgever roept betrokken partijen op om te reageren, om op deze manier te komen tot een gedragen ruimtelijk kader. Deze reactie moet bezien worden in dat kader.

Korte historische terugblik
Nadat eerdere initiatieven om het kasteel te herbestemmen vast waren gelopen, komt in 2010 de Jaarbeurs Catering Services/Arjan van Dijk Groep in beeld als toekomstig exploitant. Samen met de gemeente Gemert-Bakel, de Provincie Noord-Brabant (Essentgelden) presenteren zij eind 2010 een eindvoorstel dat zowel politiek als maatschappelijk voldoende draagvlak heeft met een finaal bod van zeven miljoen euro, waarbij de Congregatie van de Heilige Geest voor 2/9 eigenaar blijft, omdat er voor de herbestemming geen woningbouw plaatsvindt in de ommuurde tuin. Tot ieders verbijstering (Eindhovens Dagblad d.d. 27 januari 2011) wijst de Congregatie in januari 2011 dit voorstel af vanuit de gedachte dat het kasteelcomplex meer waard is.
Om deze meerwaarde te bepalen heeft de Congregatie, en in het verlengde daarvan hebben potentiële kopers, geprobeerd om op vele delen van het complex toestemming te krijgen voor het bouwen van woningen. Deze plannen riepen zowel maatschappelijk als politiek zoveel weerstand op, dat de in gang gezette procedures weer werden ingetrokken. De afgelopen vijf jaar zijn nagenoeg alle kavels van het kasteelcomplex in beeld geweest voor woningbouw, maar geen enkel plan werd doorgezet met de huidige impasse als resultaat.

1930.02.14 Poortgebouwen kasteel

Inleiding
Het is dan ook te waarderen dat de gemeente Gemert-Bakel, de Provincie Noord-Brabant en de Congregatie van de Heilige Geest nu samen een poging doen om de huidige impasse te doorbreken door potentiële kopers inzicht te verschaffen in waar eventueel nieuwbouw zou kunnen komen, maar ook waar zeker geen nieuwbouw plaats kan vinden. Voor de herbestemming van het kasteelcomplex is het immers van cruciaal belang om te weten hoeveel nieuwbouw er kan plaatsvinden. In de verantwoording (blz. 4) staat dat de opdracht inhoudt “de ruimtelijke mogelijkheden voor (her-)ontwikkelingen voor het terrein en op complexniveau te verkennen”, wat ook inhoudt: zoeken naar mogelijkheden voor nieuwbouw op het kasteelcomplex.

De focus moet liggen op het behoud van de cultuurhistorische waarden en de herbestemming/ontwikkeling binnen de contouren van de huidige bebouwing. Wij zijn van mening dat eventuele nieuwbouw alleen mogelijk is als dit voor de nieuwe bestemming functioneel noodzakelijk is als onderdeel van die nieuwe bestemming.

De heemkundekring kan veel van de notitie onderschrijven als het gaat om de bijzondere cultuurhistorische waarden van het kasteelcomplex. Zeker als gesteld wordt (kernwaarde B), dat gestreefd wordt naar een integrale herbestemming waaraan alle onderdelen een functionele en samenhangende bijdrage leveren. Dat betekent dat nieuwe toevoegingen niet op voorhand uitgesloten worden, maar alleen in beeld kunnen komen als blijkt dat ze voor de nieuwe bestemming functioneel noodzakelijk zijn.

Voordat we verder per hoofdstuk onze reactie verwoorden willen we wijzen op de vele historische onvolkomenheden die de notitie (vooral hoofdstuk 3) bevat. We willen aanraden om die onjuistheden te corrigeren, zodat niet de suggestie gewekt kan worden dat ook de rest van de notitie een zelfde soort slordigheden bevat.

Reactie bij hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2 omschrijft de gebruikte ruimtelijke begrippen om hierover misverstanden te voorkomen. Echter bij het begrip Kasteelcomplex wordt daaraan nevenschikkend toegevoegd het begrip kloostercomplex. Dat wekt verwarring. Het gaat duidelijk om het kasteelcomplex. Iedereen in Gemert noemt dat van oudsher ook zo. We raden aan om de term kloostercomplex hier weg te laten en overal in de tekst deze term te vervangen door kasteelcomplex.

Reactie bij hoofdstuk 3
Zoals al gezegd raden we aan om de slordige foutjes in dit hoofdstuk te corrigeren. Indien gewenst zijn leden van de heemkundekring bereid dit hoofdstuk te corrigeren.

Reactie bij hoofdstuk 4 Kernwaarden
Om geen verwarring te scheppen met andere waarden (zoals financiële waarde) raden we aan om deze term consequent te noemen: cultuurhistorische kernwaarden.

Het gros van de geformuleerde cultuurhistorische kernwaarden wordt door de heemkundekring onderschreven. Bij sommigen hebben we aanvullingen.

Kernwaarde A Instandhouding Kasteelcomplex
Wordt uiteraard onderschreven, waaraan we willen toevoegen dat het een unieke situatie in Nederland is dat een Duits Ordens commanderijcomplex als geheel bewaard is gebleven. De cultuurhistorische waarde van dit aspect kan inderdaad niet overschat worden. Het grondplan (voetprint) is de kern van dit complex.

Kernwaarde D Met de rug naar het dorp.
Deze waardeformulering wekt niet alleen een verkeerde indruk maar is ook onjuist. De min of meer gesloten gebouwenwand aan de kant van het dorp heeft pas in de 20ste eeuw zijn beslag gekregen. Daarvoor was er vanuit het dorp eeuwenlang zicht op de binnenplaatsen van het kasteel en de achterliggende tuin. Het kasteel van de Duitse Orde heeft van oudsher een zogenaamde overhoekse toegang vanuit de hoofdstraat c.q. Ridderplein. Een dergelijke toegang is bij kastelen normaal. Van 1400 tot 1800 heeft het kasteel gefungeerd als bestuurlijk centrum van Gemert en tegelijk als de residentie van de heer en vorst van Gemert. Heel symbolisch was ook de plaats van rechtbank/dingbank: aanvankelijk op de brug naar het kasteel, later aan de buitengracht van het kasteel aan de markt. Midden in het dorp! We stellen voor om de formulering van deze kernwaarde te wijzigen in: “KASTEELCOMPLEX DOMINEERT DORPSCENTRUM”. Deze nieuwe formulering maakt de door velen gewenste sloop van de refter een stuk makkelijker, waardoor een direct zicht kan worden hersteld van het Ridderplein tot op de koer van de voorburcht zoals dat meer dan vijf eeuwen het geval is geweest.

Kernwaarde I Parkcomplex naar binnen gekeerd
Overwegend juist, echter met daarbij de kanttekening dat dat niet geldt voor het parkgebied tussen kasteel en Ridderplein/Kerkstraat. Daar is juist een open situatie aanwezig, die meerwaarde biedt en bijzonder gewaardeerd wordt.

Kernwaarde Q Historische tijdlagen gebouwensemble
In de legenda van afbeelding 60 is de hoofdburcht aangegeven als 18de eeuws. Omdat het souterrain 15de eeuws is moet dit vervangen worden door 15de/18de eeuws.

Reactie bij hoofdstuk 5 Ruimtelijke ontwikkelingsmogelijkheden
Zoals al gemeld zijn wij van mening dat toevoegen van nieuwbouw nu (nog) niet aan de orde is. Dat is pas het geval als voor de nieuwe bestemming nieuwbouw functioneel noodzakelijk blijkt. Het schept overigens wel duidelijkheid naar eventuele kopers als wordt aangegeven waar in ieder geval geen nieuwe bebouwing mogelijk is. In de notitie wordt daarover summier wat gezegd. We zijn van mening dat nog duidelijker omschreven mag worden waarom geen bebouwing mogelijk is op de weilanden langs de Kasteellaan, de Scheidiuslaan en de gehele westrand van Gemert.

Ontwikkelingsmogelijkheid 5.7 behoeft in dit kader meer aandacht. De randligging van het kasteelcomplex is als cultuurhistorische kernwaarde benoemd, maar die waarde is niet alleen gekoppeld aan het kasteelcomplex. De dorpskern van Gemert kent een nagenoeg unieke situatie, omdat de westrand van de kern in zijn geheel landelijk gebied was en grotendeels nog is. Dat is niet alleen het geval ter hoogte van het kasteel, maar dat geldt voor de hele westrand, van zuid tot noord. De situatie op Schoorswinkel, ten zuiden van het kasteelcomplex, is tot stand gekomen als een compromis na een decennia lange discussie tussen gemeente, heemkundekring en toenmalige bewoners over bebouwing in dit stuk van de westrand. De heemkundekring hamert al jaren op de enorme waarde van deze unieke situering en onderschrijft en ondersteunt de argumenten voor het onbebouwd laten van de gehele westrand nog steeds. Deze cultuurhistorische kernwaarde geldt dus niet alleen voor het kasteelcomplex, maar voor de gehele westrand van Gemert! Zie de omschrijving van de cultuurhistorische kernwaarde C in het Ruimtelijk kader: “Het oorspronkelijke dorpslint blijft daardoor aan de rand van het dorp liggen”. Dat moeten we inderdaad zo houden!

Ontwikkelingsmogelijkheid 5.7 is niet alleen in strijd met deze kernwaarde, het is voor de herbestemming van het kasteelcomplex slechts marginaal. Het gaat om een gebied dat relatief ver van het kasteelcomplex verwijderd is en ervan gescheiden wordt door de Westom. Om die reden is een functionele noodzaak voor nieuwbouw in verband met herbestemming op die plaats ondenkbaar. Het creëren van deze mogelijkheid kan dan ook niet anders gezien worden dan als het creëren van een financiële meerwaarde. Ontwikkelingsmogelijkheid 5.7 dient daarom geschrapt te worden. Bij dit punt moet tevens in overweging worden gegeven het pleidooi van de Nederlandse Kastelenstichting om een bufferruimte te creëren rondom historische buitenplaatsen.

Met betrekking tot ontwikkelingsmogelijkheden 5.3 en 5.4 willen we ervoor pleiten om de Refter en de Kapel te slopen en niet te herbouwen. Herstel van de zichtlijnen uit de Duits Ordens periode is immers gewenst. Dat is een duidelijke versterking van cultuurhistorische kernwaarde A, maar tevens ook voor de nieuw geformuleerde D en L t/m Q. Een aantal beschreven alternatieven blijven (indien noodzakelijk) bespreekbaar.

Ontwikkelingsmogelijkheden 5.5 en 5.6 kunnen qua bestemming ‘wonen’ geschrapt worden. We zien niet hoe woningbouw op deze plaatsen een functionele en samenhangende bijdrage kan leveren aan integrale herbestemming van het kasteelcomplex. Over andersoortige bebouwing dan wonen op deze locaties zijn we ook niet onverdeeld enthousiast. Indien de kapel en refter na sloop niet worden herbouwd, dan is het voor sommigen billijk dat ter compensatie binnen de ommuurde tuin bebouwing plaatsvindt ter ondersteuning van een algehele herbestemming of dat er binnen het bomencarré een ondersteunende horecagelegenheid komt, maar wel met veel minder m2 bvo dan nu wordt voorgesteld.

Reactie bij hoofdstuk 7 Ontsluiting
Er worden een aantal ontsluitingsmogelijkheden aangegeven. Welke noodzakelijk zijn zal samenhangen met de nieuwe bestemming.

In verband met cultuurhistorische kernwaarde E, Relatie met de kerk, is een ontsluitingsvariant zoals d gewenst, inclusief een (voetgangers)toegang vanuit het Ridderplein. Door tussen kasteel en kerk een voetpad aan te leggen ontstaat weer een samenhangend geheel, zoals het ten tijde van de Duitse Orde is aangelegd. Ontsluitingsvariant e is dan niet nodig en gezien de verstoring van de aloude historische situatie ongewenst. We willen er op wijzen dat het probleem met ontsluiting groter wordt als de functionele vloeroppervlakte toeneemt. Dit pleit voor terughoudendheid met uitbreidingen.

Reactie bij hoofdstuk 8 Parkeren
We willen er op wijzen dat het probleem met parkeren, net als met ontsluiting, groter wordt als de functionele vloeroppervlakte toeneemt. Dit pleit voor terughoudendheid met uitbreidingen.

Tot slot
De notitie Ruimtelijk Kader Kasteel Gemert bevat een groot aantal suggesties en opmerkingen die we als heemkundekring niet alleen kunnen onderschrijven, maar ook zeker waarderen. Uit het bovenstaande blijkt dat we wel een aantal kanttekeningen hebben. Vooral hebben we moeite met de gekozen procedure om op voorhand nieuwbouwmogelijkheden aan te wijzen. Echter wanneer deze notitie de aanzet geeft tot het doorbreken van de huidige impasse, dan juichen we dat toe. Onze bezwaren tegen de voorgestelde nieuwbouwmogelijkheden zijn in het kort: de te massale uitbreiding van het bruto vloer oppervlak (bvo), bijna een verdubbeling (van 7.775 naar 14.555 m2 bvo), het is niet alleen te massaal, maar ook de problemen met ontsluiting en parkeren nemen hierdoor evenredig toe. Ongewenst is verder elke bebouwing aan de Westom, en bebouwing voor wonen in het bomencarré en de ommuurde tuin.

We hopen van ganser harte dat de stappen die verder worden ondernomen op termijn mogen leiden tot een herbestemming met draagvlak van het ‘ons allen’ dierbare Kasteel Gemert.

Namens Heemkundekring De Kommanderij Gemert,

Harry Slits, vicevoorzitter
Peter van den Elsen, voorzitter