logo2

  • Molenakker
  • Stippelberg
Straatnamen

Straatnamen Z

zandstraat

 

 

Zandstraat (De Mortel) (Gemert); Deze straat droeg van 1931 tot 1956 weliswaar de naam "Mortelsche Weg" maar de benaming die de weg nu draagt is vele eeuwen ouder. Zo lezen we in een protocol van 1673 al van "het Paesmanshuys aan de Sandtstraat". (GR 1-3-1956; BW 22-10-2008)

 

 

middenpeelwegZeelandsedijk (Elsendorp); De weg die vanuit Elsendorp naar Zeeland voert. In de periode 1924-1927 werd deze weg aangelegd als ‘aarden baan’ in opdracht van zeven gemeenten (Gemert, Beugen, Boekel, Wanroij, Mill, Uden, Zeeland). De totale kosten (inclusief die van een kruisende weg Boekel-Wanroij) van deze door de Nederlandsche Heidemij uitgevoerde wegaanleg kwamen in 1927 uit op Fl. 31.568,19. Ten laste van de gemeente Gemert kwamen daarvan Fl. 683,98. In de aanlegperiode werd de weg genoemd ‘Weg Dompt-Zeeland’. Al een jaar na de aanleg besloten de gemeentebesturen in een gezamenlijke vergadering te Uden op 3 juni 1927 om ‘krachtige pogingen in het werk te stellen’ om zo spoedig mogelijk te komen tot verharding van de zandbaan Dompt-Zeeland en die aan te sluiten bij de kort tevoren gerealiseerde ‘kunstweg’ van Dompt-Rips-Deurne-Liessel-Meijel-Roermond. Bij de Minister van Waterstaat wordt aangedrongen om de totale weg als Grave-Roermond op te nemen in het Rijkswegenplan omdat die zich bij uitstek zou lenen voor het interlocale snelverkeer. De verwezenlijking daarvan zal nog heel lang op zich laten wachten, maar uiteindelijk wordt de Zeelandsedijk met de in het zuidelijk verlengde daarvan gelegen Ripseweg onderdeel van de zogeheten Middenpeelweg, die inmiddels is uitgegroeid tot een belangrijke verkeersader van Noord naar Zuid v.v. Wat heel lang onbekend is gebleven is, dat de Middenpeelweg in de periode van de Koude Oorlog ook nog een geheime bestemming had. Bij het uitbreken van de zeer gevreesde Derde Wereldoorlog zou deze weg moeten dienen als taxi-track voor geallieerde straaljagers tussen Vliegbasis Volkel en de in beginjaren vijftig, op grondgebied van de Venraijse en Bakelse Peel aangelegde Vliegbasis (nu: Koninklijke Luchtmachtbasis De Peel). De weg is indertijd voor een niet onbelangrijk deel ook gefinancierd door het Ministerie van Oorlog. Zie ook ‘Ripseweg’. (1-3-1956; 27-7-1967)

oostom2

 

 

 

Zuid-Om; Deze naam is vastgesteld voor het zuidelijke deel van de omleidingsroute rondom Gemert. De Zuid-Om loopt van de rotonde met Beeksedijk - West-Om tot de rotonde met Rooye Hoefsedijk - Oost-Om. De West-Om werd reeds geopend in 1990. De Zuid-Om in 1992 en kort daarna volgde de Oost-Om. (GR 7-11-1991; 30-3-1995). 

 

 zwanenhof

Zwanenhof; Voor het inbreidingsplan tussen Kruiseind en Vondellaan is als naam voor het appartementencomplex e.o. gekozen voor de naam ‘Zwanenhof’. In het begin van de achttiende eeuw verhuisde van ongeveer deze locatie een bierbrouwerij De Drie Zwanen naar de Deel, maar de naam van ‘de Zwaan’ bleef hier toch ook hangen. In de volksmond maar ook in archiefstukken komt men de Zwanengang tegen als een gang die uitkomt op Kruiseind en in het laatste kwart van de negentiende eeuw is er ook weer een herberg en opnieuw een bierbrouwerij met de naam “de Zwaan”. (BW 8.7.2008)


  

Zwarte-Waterweg (De Mortel); Het Zwarte Water is een vanouds bekend vennengebied in de Mortelse Peel dat in het begin van de twintigste eeuw onder leiding van Samuel de Wolff van Westerrode werd ontgonnen. (GR 27-7-1967)

 zwarte waterweg lxzwarte waterweg

 

 

 

 

Straatnamen index:

 

A - B - C -D - E - F - G - H -I - J - K - L - M - N - O- P - R - S - T - U - V - W - Z

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Straatnamen W

 

Wachtendonkstraat; Het is een van de naar commandeurs van Gemert genoemde straten in de wijk Molenakker. wachtendonkstraat lxBertram Anton van Wachtendonk werd geboren in Germenzeel in 1674. Hij was een zoon van Arnold baron van Wachtendonk tot Germenzeel. In 1698 werd hij in Breslau (Wroclaw) opgenomen in de Duitse Ridderorde. In 1699 werd hij commandeur van Ramersdorf bij Bonn, in 1708 van St. Gilles te Aken en tenslotte in 1716 commandeur van Gemert. In zijn commanderijen is hij slechts weinig geweest. Wachtendonk maakte een opmerkelijke militaire carrière. Vanaf 1714 is hij commandant van de stad en provincie Luxemburg dat hij voor de keizer veroverde. In juli en augustus 1717 heeft hij als generaal-veldmaarschalk-luitenant een werkzaam aandeel in de verovering op de Turken van de onneembaar geachte vestingstad Belgrado. De Duitse Ordepastoor Gautius liet in Gemert ter herinnering aan deze triomf van de Gemertse commandeur in 1718 een nieuwe brandklok gieten met daarop Wachtendonk’s wapen en een zevenvoudig telkens jaaraangevend vers dat diens victorie ‘bezingt’. De gevierde generaal is slechts eenmaal in Gemert geweest. Hij overlijdt op 2 maart 1720 tijdens een expeditie per schip naar Sicilië. (GR 2-3-1953; BW 22-10-2008)

walgraafseweg lx

 

 

 

Walgraafseweg; Genoemd naar de waterloop ter plaatse de Walgraaf. De tot omstreeks 1950 dubbel uitgevoerde grensloop tussen Gemert en Beek en Donk functioneerde in vroeger eeuwen als een landweer. (GR 27-7-1967)

 

 

Wassenaarstraat; Het is één van de naar (land)commandeurs van Gemert genoemde straten in de wijk Molenakker.wassenaarstraat lx Hendrik van Wassenaar werd geboren in 1642 als zoon van Jacob van Wassenaar tot Warmond. Op 2 juli 1663 werd hij in de Gemertse kerk opgenomen als ridderlid in de Duitse Orde. In 1664 was hij als cornet, later ritmeester in de Ordescompagnie op veldtocht in Hongarije. Vanaf 1667 was hij achtereenvolgens commandeur van Gruitrode en van Bernissem. In 1684 werd Wassenaar commandeur van Gemert. Hij schonk de Gemertse kerk een orgel dat hij liet vervaardigen door de Gemertse orgelbouwer Joannes van Dijk. Een wapenbord dat nu hangt onder de balustrade van het oksaal in de kerk herinnert nog altijd aan deze schenking. Het orgel is in 1833 vervangen door het huidige orgel en werd verkocht/verhuisd naar Heeze. In 1690 promoveerde Wassenaar tot landcommandeur van Alden-Biezen, in welke kwaliteit hij de soevereine Vrijheer van Gemert werd. In die nieuwe kwaliteit maakte hij een testament waarin hij bepaalde dat na overlijden zijn hart begraven moest worden in de kapel van Handel. Aan de kapel schonk hij ook een hoeve en hij steunde de bouw van een nieuw priesterkoor. Hij overleed in 1709 in Alden Biesen maar in de noordgevel van de Handelse kerk bevindt zich zijn wapenschild in hardsteen dat naar alle waarschijnlijkheid heeft gediend als grafzerk voor het hart van Wassenaar. (GR 2-3-1953; BW 22-10-2008)

 

waterlelie lxxWaterlelie; Straatnaam in Uitbreidingsplan Doonheide-Zuid. In het hele plan "Doonheide" werd op een enkele uitzondering na, gekozen voor het geven van Gemertse en/of Brabantse namen van bloemen en kruiden. Aan ‘Waterlelie’ heeft één architect alle woningen voor de individuele opdrachtgevers ontworpen wat de samenhang en onderlinge verhoudingen versterkt heeft. (GR 1998/1999; GR 22-5-2002) [bron: Pieter van Nes, Doonheide, gezien door beeldmeester Pieter van Nes van de gemeente Gemert-Bakel, in: De Doonheide tussen keske en kapelleke, Gemert 2004.]  

Watermolen; In 1983 werd Gemerts straatnamenbestand uitgebreid met de straatnaam watermolen lx‘Watermolen’. Door de bebouwing van Molenbroek werd de Beverdijk, een zandweg die van oudsher van de Hoeve Beverdijk (schuin tegenover het Sint-Tunniskapelleke in de Deel) voerde naar Haageijk, onderbroken. Het noordelijk deel behield de naam Beverdijk, terwijl het zuidelijke deel de naam kreeg van ‘Watermolen’, een naam die herinnert aan een ter plaatse in de jaren 1209/1210 gebouwde watermolen op het riviertje De Rips. Deze watermolen, Gemerts’oudste molen, werd gebouwd in 1209/1210 en is tot in de 16de eeuw geëxploiteerd. Met alle waterwerken is het een dermate structuurbepalend element geweest bij zowel ontstaan als uitbouw van Gemert-kern, dat de herinnering daaraan in de straatbenaming beschouwd kan worden als een verrijking van wat men wel pleegt aan te duiden als ‘historische stadskern’. [bronnen: Ad Otten, Watermolen en Beverdijk – achtergronden van een nieuwe en een oude straatnaam, in: Gemerts Heem 1985 nr.2; idem themanuumer GH 1998 nr.4 ‘De Watermolen’] (GR 18-8-1983; uitbr. BW 2006) de straatnaam is in 2006 uitgebreid met twee zijpaden die aansluiting geven op Vondellaan.


waterrand lx

 

 

Waterrand; De uitbreiding van de bebouwde kom ten zuiden van ‘Heijtsveld’ kreeg de naam ‘Plan-Breukrand’. Naast Breukrand werd gekozen voor namen die allemaal wijzen op, of verschijnselen geven van, de Peelrandbreuk die dit gebied (in de ondergrond) doorsnijdt. Breukrand, Leemrand, Steilrand, Waterrand, en binnen een jaar gevolgd door ‘Esrand’. (GR 29-2-1996; 28.11.1996)

 weerijs lx

 

 

 Weerijs; In 1988 viel het besluit om de uitbreiding van het Industrieterrein Scheiweg (thans Bedrijventerrein Wolfsveld) straatnamen te geven ontleend aan bekende Brabantse waterwegen. Amer, Dieze, Dintel waren de eerste wegen van genoemde uitbreiding. (GR 22-4-2003); later volgde o.a. Weerijs

welpenheuvel2 lx

 

 

 

 

 

Welpenheuvel (De Mortel); Voor het Uitbreidingsplan De Mortel-West werd gekozen voor de straatnamen ‘Vraant’ en ‘Welpenheuvel’. Welpenheuvel is in feite de nieuwe ‘generatie’ van ‘Vossenheuvel’. (BW 2006; 22-10-2008)

 west-om lx

 

 

West-Om; Deze naam is vastgesteld voor het westelijke deel van de omleidingsroute rondom Gemert. Opening in 1990. De Zuid-Om en Oost-Om volgden kort daarna. (GR.29-3-1990)

 

 

 

 

  

wetering lx

 

Wetering; Wetering is een ander woord voor waterlaat. Hij is gegraven en is breder dan een sloot. (GR 19-5-1983; 13-11-1986; 10-3-1989)

wethouder jaspershof 6xx

 wethouder jaspershof 3 lx

 Wethouder Jaspershof; Het bouwplan Ripsoever-Noord kreeg de naam ‘Wethouder Jaspershof. Antoon Jaspers sr. en Antoon Jaspers jr., vader en zoon, volgden elkaar op als wethouder. Vader was van 1927 tot in de oorlog wethouder, zijn zoon trad in zijn voetsporen meteen na de bevrijding en bleef wethouder tot in 1974. (BW 2006; 22-10-2008)

 

 

 

 

   weverstraat lx

Weversstraat; Ter plaatse werden in de tweede helft van de negentiende eeuw in de achtertuinen van woningen aan de Nieuwstraat, een aantal arbeiderswoningen gebouwd die veelal werden bewoond door weversgezinnen. Ook werd aan dit straatje in 1866 begonnen met een Gasfabriek. Tot de aanleg van een elektriciteitsnet in de jaren 20 van de twintigste eeuw bleef de Gasfabriek in exploitatie. Bewoners aan dit straatje werden aanvankelijk geadresseerd ‘Molenakker’ danwel ‘Nieuwstraat’. In 1953 werd ‘Weversstraat’ tegelijk met ‘Grootmeestersstraat’ officieel opgenomen in het straatnamenbestand van Gemert. [bron: Liliane Buckens, Gasfabriek gesticht in 1866, In: Gemerts Heem 1992] (GR 2-3-1953; BW 22-10-2008)

 Wijnboomlaan; De naam is ontleend aan de Hoeve Wijnboom die van oudsher aan wijnboomlaan lxdeze weg gelegen is. Op de combinatie van ‘wijn’ en ‘boom’ zijn in het verleden al heel wat onderzoekers afgeknapt tot duidelijk werd dat globaal genomen pas na 1500 geschreven werd ‘wijnboom’ en dat vóór 1500 bijna altijd geschreven wordt van ‘wijntboem’ of ‘wyndboem’, en niet eens alleen als naam van een hoeve. In een akte van 1481 maken we ook al kennis met een persoon ‘Alarden vanden Wijndboem’. Het is daarbij van belang te weten dat de ‘ij’ in het middelnederlands ook gelezen kan worden als ‘y’ en dan in feite uitgesproken moet worden als een ‘i’. Zo werd bijvoorbeeld geschreven wijndmolen i.p.v. windmolen. Voor niet ingewijden is het voorts dienstig te weten dat ‘boem’ of ‘boim’ de oude schrijfwijze is voor ‘boom’. Een lange klinker werd indertijd namelijk aangegeven door eenvoudigweg achter de eerste klinker nog een (willekeurige) andere klinker te zetten. In oude plaatsnamen als Oirschot, Goirle en Nuenen is die oude schrijfwijze gehandhaafd. Maar terug naar ‘wijnt’ in ‘wijntboem’. Wijntboem en de afleiding wijnboom moeten staan voor ‘waaiboom’, ‘wideboom’, of ‘wilgenboom’. Een boom van ‘waaibomenhout’! Wijnboomlaan, officieel pas vastgesteld in 1931, liep tot 1953 door tot aan Binderseind in het centrum van Gemert. In 1953 werd Wijnboomlaan ingekort ten gevolge van de invoering van ‘H. Geestlaan’ en ‘De Hoef’. [bron: Ad Otten, Van windboom tot wijnboom en terug, in: Gemerts Heem 1983 nr.3] (GR 28-10-1931; 2-3-1953; 27-7-1967; 29-3-1990)
  wijst lx

Wijst; Voor het eerste deelplan van ‘bestemmingsplan Paashoef’ werden in 1983 straatnamen voorgesteld die de herinnering in zich droegen van wat het landschap hier voorheen te bieden had. Daarop is vervolgens voortgeborduurd ook met namen genoemd naar geologische kenmerken. Als voorbeelden daarvan kunnen dienen de door Paashoef lopende ‘hoofdstraten’ Slenk, Horst en Wijst. [bron: Jan Timmers, De Wijst, in Gemerts Heem 1986, nr.1; idem, Cultuurhistorische aspecten van wijstgronden, in: GH 2003 nr.3] (GR12-4-1984; 10-1-1985; 13-11-1986; 15-12-1988)

 

wilhelminalaan lx

Wilhelminalaan; In de jaren 1937-1938 werd in opdracht van de gemeente op de Molenakker met rijkssteun een complex van 30 arbeiderswoningen voor grote gezinnen gebouwd. Gemeentearchitect Claeren ontwierp 4 woningtypes. De straten werden genoemd naar de koningin en haar kort tevoren overleden prinsgemaal: Wilhelminalaan en Prins Hendriklaan. Op last van de bezettende macht werd de naam Wilhelminalaan bij besluit van B&W (d.d. 19.2.1942) vervangen door de naam “Pater van den Elsenlaan”. Nauwelijks een maand na de bevrijding van Gemert werd de oude naam in ere hersteld. In 1974 werd aan de raad voorgesteld de naam te wijzigen in ‘Koningin Wilhelminalaan’. Dit voorstel verkreeg echter geen meerderheid. (GR 6-10-1938; 19-2-1942; 27-10-1944; 24-1-1974)

 Willem de Haasstraat; Deze straat is genoemd naar en willem de haasstraat lxherinnert aan: Willem Cornelis Johan de Haas, geboren te Manisam (Indonesië) op 5 augustus 1911, en (in 1976 toen de straatnaam werd ingevoerd) wonende te Voorburgin Zuid-Holland. In de periode dat de oprichting van de schoolsoorten havo en atheneum in Gemert een feit werd, was hij werkzaam als chef van de afdeling  Bijzondere Taken van de Directie AVO van het Ministerie van O. en W. In die functie leverde hij een grote bijdrage aan het plaatsen van genoemde schoolsoorten op het scholenplan, waardoor de verwezenlijking in Gemert mogelijk werd van de scholengemeenschap die de naam zou krijgen van ‘Macropediuscollege’ (later omgedoopt in ‘Commanderij College’). (GR 12-8-1976; 8-5-1980)

 

 

wingerd lx

 

Wingerd; Voor het ‘bestemmingsplan Paashoef’ werden in 1983 straatnamen voorgesteld die de herinnering in zich droegen van wat het landschap hier voorheen te bieden had. De straatnaam ‘Wingerd’ (=wijngaard) in Paashoef-Oost sluit daar bij aan. (GR 30-3-1995)

 

  

witte brug

 

 

 

 

 

 Witte Brug; Genoemd naar de naam van de boerderij op de hoek met ‘De Hoef’. Rond de eeuwwisseling was in d'n herd van deze boerderij ‘Café De Witte Brug’ gevestigd. De cafénaam en de straatnaam werden ontleend aan de van oudsher wit gekalkte leuningen van de tegenover genoemde boerderij gelegen brug over De Rips. (GR 27-7-1967)

  

wolsbosscheweg lxx

 Wolfsbosscheweg; weg van en naar ‘De Wolfsbosch’. “Bosch” is een onzijdig zelfstandig wolfsbosschewegnaamwoord. Elke Gemertenaar zal dat beamen maar toch zal geen enkele autochtone Gemertenaar het in zijn hoofd halen om de dorpsgenoot te corrigeren die zegt te wonen In “de” Wolfsbosch. De oplossing voor dit raadsel is heel simpel. Wolfsbosch is een eeuwenoud toponiem in Gemert en een dikke honderd jaar geleden gold “Bosch” in Zuid-Nederland nog als een mannelijk in plaats van een onzijdig zelfstandig naamwoord. Wie dat niet wil geloven moet het in 1902 uitgegeven derde deel van het Woordenboek der Nederlandsche Taal er maar eens op na slaan. Bij het onzijdig zelfstandig naamwoord ‘bosch’ wordt daar aangetekend: “Voorheen, en in Zuid-Nederland nog thans, ook mannelijk.” [bron: Ad Otten, De Wolfsbosch, de Keizerbosch en de Sleutelbosch, in: Gemerts Heem 1996 nr.1, blz.28-30] (GR 27-7-1967; 30-3-1995)

Wolfsbossche Zijweg; zijweg van Wolfsbosscheweg. (GR 27-7-1967)

Wolfsveld; Toen in 1988 het ‘Industrieterrein Scheiweg’ flink werd uitgebreid kreeg het de naam ‘Bedrijventerrein oerstroomWolfsveld’. De uitbreidingen vonden met name plaats in het gebied dat sedert de middeleeuwen bekend staat als ‘Wolfsbosch’. Voor het nieuwe bedrijventerrein werd gekozen voor straatnamen genoemd naar Noordbrabantse waternamen. Amer, Beerze, Dieze, Dintel, Dommel, Reuzel, Vliet, Raam, etc. Toen die namen waren opgebruikt is overgegaan op daarbij passende waternamen. Vbb. IJzerzijp, Oerstroom die verwijzen naar de ijzerhoudende ondergrond die waterlopen en sloten roestigbruin kleuren.

 

 

 

Straatnamen index:

A - B - C -D - E - F - G - H -I - J - K - L - M - N - O- P - R - S - T - U - V - W - Z

Straatnamen U

Uitleggerseweg (Vervallen); Genoemd naar de kadastraal bekende naamgeving "Uitleggerse Veld" bij de ‘Wolfsbosch’. De straatnaam is vervallen door de uitbreiding van het Industrieterrein Scheiweg (later geheten Bedrijventerrein Wolfsveld). Circa 1985 werd de aan de Uitleggerseweg (nr.5) gelegen kortgevelboerderij van de familie Michels-Verstappen gesloopt. Deze boerderij had in de voorgevel muurankers ‘1713’. De vrij gekomen ruimte van de boerderij werd opgenomen in het zuidelijk deel van Bedrijventerrein Wolfsveld I, ter hoogte van de nieuwe straatnamen ‘Dintel’ en ‘Dieze’. Delen van de Uitleggerseweg lagen ook aan de oostkant van de Oost-Om ter hoogte van het huidige ‘Mark’. (GR 27-7-1967);

 

 

 

Straatnamen index:

A - B - C -D - E - F - G - H -I - J - K - L - M - N - O- P - R - S - T - U - V - W - Z

Straatnamen V

vadem lx

 

 

 Vadem; Een straatnaam in de "oude-maten-buurt". Begin 1989 koos de gemeenteraad voor het thema 'oude maten' bij het vaststellen van nieuwe straatnamen voor het Plan Paashoef-Zuid. ‘Vadem’ of ‘vaam’ is van oorsprong een lengtemaat en wel de afstand tussen de toppen van de middelvingers bij zijwaarts gestrekte armen. Als standaard voor vadem gold de lengte van zes voet, maar ook daarin waren weer verschillen. Een Amsterdamse vadem 1,698 m, een Rijnlandse 1,88 m, en een Engelse vadem mat 1,829 meter. (GR 7-6-1990).

 


 valeriusstraat lxValeriusstraat; Straatnaam in de schrijversbuurt van de wijk Molenbroek. Adriaen Valerius, valeriusgeboren in Middelburg omstreeks 1575, overleden te Veere in 1625, werd in 1606 notaris en vanaf 1616 schepen in Veere. Sinds 1595 was hij lid en later deken van de Veerse rederijkerskamer Missus Scholieren”. Zijn geschiedenis van de Opstand onder de titel “Nederlandtsche Gedenck-clanck” verscheen een jaar na zijn dood en is pas eind 19e eeuw bekend geworden, met name door de vele liederen die in het verhaal zijn ingevlochten, o.a.: O Nederland! Let op u saeck; Merck toch hoe sterck nu int werck sich al steld. De 76 melodieën bij deze liederen zijn op acht na van Franse, Engelse en Italiaanse oorsprong. Uitgave door P.J. Meertens e.a. in 1942. De liederen en rijmen dienen, aldus de voorpagina van de Nederlandtsche Gedenckclanck, tot stichtelijk vermaak en lering van alle “liefhebbers” des vaderlands. (GR 27-7-1967; 24-1-1974; 27-12-1974; 8-5-1980)

 
Valkenswaardhof (Handel); In 1918 vierde Geldrop het curieuze jubileum dat vanuit die valkenswaardhofgemeente al 250 opeenvolgende jaren een processie naar Handel trok. Deze traditie begon in de periode dat de Rooms-katholieke godsdienst in het Brabantse Generaliteitsland slechts oogluikend werd toegestaan. De pastoor van Geldrop, Johannes van Aldenhuysen, priesterlid van de Duitse Orde, verbleef om die reden in de Vrije Heerlijkheid Gemert en vervulde daar tegelijkertijd het rectorschap van Handel.  Hij was de grote gangmaker van de jaarlijks terugkerende bedevaart naar het Mariaoord; (zie ook: Rector Aldenhuysenstraat). Toen vervolgens een inboorling van Gemert (Gaspar Molensteens), pastoor werd te Valkenswaard, ontstond ook daar een bedevaarttraditie naar Handel. Om de herinnering aan beide, tot in onze dagen in stand gehouden tradities, levend te houden kreeg Handel een ‘Geldropstraat’ en later ook een ‘Valkenswaardhof’. [bron: Ad Otten, Oorsprong van de Valkenswaardse processie naar Handel, in: Gemerts Heem 2003 nr.3] (GR 24-5-1995)

 

van beelstraat lx

 Van Beekstraat; In de wijk ‘Berglaren’ en in navolging daarvan in de wijk ‘Oliekelder’ werden van beekstraatnamen gehecht aan Gemertse ‘bestuurders’ uit het verleden. Martinus van Beek werd geboren in Son op 21 oktober 1790. Hij ging in Gemert naar de Latijnse School, werd vervolgens priester en kwam in 1822 terug in Gemert als leraar aan de Latijnse School. In 1828 begon hij daar het in 1830 naar d’n Engelenburcht verhuisde eerste r.k. doofstommeninstituut in Nederland. In 1840 verkaste het instituut van Gemert naar St. Michiels-Gestel waar het nu nog altijd is. Van Beek geldt internationaal als een pionier in het doofstommenonderwijs. Hij overleed 14-10-1872 te Antwerpen. (GR 2-3-1953; 24-1-1974)

 

van eupenlaan lxVan Eupenlaan; Genoemd naar aannemer A. van Eupen, die daar ter plaatse op een toen nog kale Molenakker een 'tweede huis' bouwde. Van Eupen was in zijn tijd een grote aannemer. Hij bouwde ondermeer de Jezuitenbouw van het Gemerts Kasteel, verschillende landgoederen in de Peel zoals Bronlaak en Hoeve De Dompt (Annahoeve), de Helmondse kerk van Onze Lieve Vrouw ten Hemelopneming, en Van Eupen was ook de aannemer van het zogeheten ‘Miljoenenlijntje’ in Zuid-Limburg. In Gemert was hij bovendien jarenlang raadslid en in het begin van de crisisperiode was hij wethouder. Het in de volksmond bij iedereen bekende "Van Eupelàntje" werd in 1960 officiëel... [bron: Sjang Hoeymakers, Over Janus van Eupen, bouwer in de Peel, in: Gemerts Heem 1984 nr.4) (GR 29-7-1960)

 

 

Van Loëstraat; In de wijk Molenakker is in 1953 besloten om nieuwe straatnamen te kiezen die refereren aan leden van de Duitse Ridderorde die van 1200 tot 1800 in Gemert de dienst uitmaakten. Bertram Baron van Loë tot Wissen werd geboren in 1644 op het ouderlijk stamslot te Weeze bij Kevelaar. Bertram was de oudste uit een gezin van elf kinderen. Hij kreeg zijn militaire opleiding op Malta en in 1666/1667 werd hij door de grootmeester van de Duitse Orde belast met de diplomatieke opdracht om zowel de paus in Rome als de grootmeester van devan loestraat lx Johannieter-Orde (de Maltezer Ridders) te polsen over een samensmelting van Duitse en Maltezer Ridders. Later in 1668 vervoegde hij zich bij de troepenmacht van de Duitse Orde om de stad Heraklion op Kreta te ontzetten. De hulp van Franse en Duitse troepen ten spijt werd de missie een faliekante mislukking. In 1669 was het Van Loë, die als hoogste in rang van de nog levende hoofdofficieren, de overgave tekende van Kreta aan de Turken op voorwaarde van een vrije aftocht van de nog resterende geallieerden. Als beloning voor betoonde moed werd hij commandeur van Ramersdorf bij Bonn. Hij doorliep daarna een aantal commanderijen van de balije Alden Biesen en werd in 1691 benoemd tot commandeur van Gemert. Een jongere broer van Bertram, te weten Karel Godfried van Loë werd in 1700 gekozen tot landcommandeur van Koblenz en ook Bertram leek voorbestemd om in 1709 landcommandeur te worden, maar dan in Alden-Biesen, als opvolger van Hendrik baron van Wassenaar. Hij kreeg ook de meeste stemmen uit de balije maar de grootmeester besliste voor een persoon uit de hogere Duitse adel, Damiaan Hugo von Schönborn. Bij zijn overlijden te Gemert in 1712 noteerde pastoor Gautius achter de naam van commandeur Bertram van Loë in het dodenregister: "Weldoener van de armen en ongelukkigen". [bron: J. Corstjens, Drie Commandeurs. In: Commanderije Gemert. Gemert: 1990, p.74-78.] (GR 2-3-1953).

 

Van Musschenbroekstraat (Elsendorp); De Amsterdammer Samuel Constant van Musschenbroek, een tijdlang van musschenbroekvoorzitter van de landelijk opererende Maatschappij van Handel en Nijverheid, oprichter van het Algemeen Suikersyndicaat in Nederlands-Indië en commissaris van vele cultuurmaatschappijen en financiële instellingen, is de stichter van het landgoed De Dompt in de nabijheid waarvan het latere Elsendorp ontstaat. De door Van Musschenbroek op enige afstand van het hoofdhuis "de Annahoeve" gebouwde arbeiderswoningen zijn in feite de groeikern geweest van het nieuwe Peeldorp. van musschenbroelstraat lxBij het overlijden van Samuel in 1915 neemt diens zoon Felix Eduard het op moderne leest geschoeide landbouwbedrijf oftewel de dan uit 500 hectaren bestaande ‘NV Landbouwmaatschappij De Peel’ over. Na diens emigratie naar Californië wordt in 1919 de Helmondse textielfabrikant Piet de Wit eigenaar en na diens faillissement wordt Landgoed De Dompt verkaveld.
Bij raadsbesluit van 27 juli 1967 is deze straatnaam vastgesteld. De straat waarvoor deze naam was bedoeld is echter nimmer aangelegd waardoor het raadsbesluit niet tot het gewenste resultaat heeft geleid. Bij de uitbreiding van Elsendorp in het plan "De Dompt" is de naam alsnog vastgesteld. [bron: Sjang Hoeymakers, Het Gouden Dorp, 1976] (GR 29-3-1990; 29-2-1996).


varelaar

hoeve strijbos2Varelaar (Handel); Deze naam is afgeleid van de familienaam ‘van Vaerlaer’. In 1470 wordt ene Everart Janszoon van Vaerlaer eigenaar van de hoeve Strijbos in Handel. Zoals dat in die tijd gewoon was noemde deze Everart zich naar het goed waarop hij zich vestigde nl. Strijbos en na hem dat deden dat ook zijn nazaten. (GR 12-11-1987; 8-6-1989) (zie ook: Strijbosscheweg)

 veldweg l

  

Veldweg; De naam verwijst naar de velden welke nabij de hier bedoelde weg zijn gelegen. De straat maakt deel uit van de buurtschap Wolfsbosch. (GR 27-7-1967)

 venraysedijk 2xx

venraysedijk1

 Venraysedijk (De Mortel); Deze naam is gegeven aan de laatste restanten van de eeuwenoude Peelweg, die van Gemert naar Venray leidde. Eind achttiende eeuw zijn er vanuit het Limburgse een aantal pogingen ondernomen om deze weg flink op te krikken zodat er een goede verbinding zou ontstaan voor onder meer 'de Keulse Kar' van Keulen naar Den Bosch. Gemert was toen helemaal geen voorstander van een dergelijke verbinding, veel te bang als men was dat dan de Pruisen te gemakkelijk Gemert zouden kunnen binnenvallen... In 1850 dacht de gemeente er ondertussen anders over en toen diende Gemert bij de provincie een verzoek in ter verbetering van de weg naar Venray. Het is er nooit van gekomen... (GR 27-7-1967; 13-11-1986)

 

Verloren Eind; In 1931 werd de straatnaam Verloren Eind vervangen door Virmundtstraat. De naam ‘Verloren Eind’ is destijds ingevoerd op grond van een foutieve ambtelijke interpretatie van dat wat van oudsher in de volksmond bekend stond als ‘Vlooien-’ of ‘Vloeieneind’. Op het minuutplan van het kadaster, dat dateert van 1832, werd die naam ook al genegeerd en gekozen voor de naam van “chemin de moulin” oftewel “molenweg”. De weg over de Molenakker liep ook rechtstreeks van ‘de straot’ naar de in 1544 gebouwde standaardmolen ‘Het Zoutvat’, en deze naamgeving werd ook wel gebezigd. De naam Vloeieind zou zo zijn genoemd naar het samenvloeien van veel paden op deze ‘hoofdweg’ over de Molenakker. De naam Vloeieind kwam in de tweede helft van de zestiende eeuw overigens in de plaats kwam van een nog oudere naam ‘Vroondijk’. Onder een vroon of vroonte verstond men in de middeleeuwen een meestal onbebouwd stuk land dat met zogenaamde ‘heerlijke’ rechten was bezwaard. [bron: Ad Otten, De Vloojeneengt: de geschiedenis van een straatnaam, in: Gemerts Heem nr.67 (1977)] (GR 28-10-1931)

 

Verreheide (Handel); Deze straat is genoemd naar de van oudsher verreheidegenoemde buurtschap ‘Veerse Hei’, vanaf de achttiende eeuw steeds vaker geschreven als ‘Verre Hei’ al bleef in de volksmond tot in onze tijd ‘Veerse Hei’overeind. Of ‘Veerse’ ook inderdaad ‘Verre’ betekent zoals vaak is verondersteld, is discutabel geworden sinds in een oorkonde van 24 juni 1370 het toponiem ‘Ver(e) Yden Campe’ werd aangetroffen. Naar hedendaags Nederlands moet men voor ‘Vere’ lezen ‘Vrouwe’ of ‘Jonkvrouwe’, voor ‘Yden’ ‘Ida’, en voor ‘Campe’ ‘veld’. ‘Vere Yden Campe’ wordt dan bijgevolg ‘Veld van Jonkvrouwe Ida’…. Wellicht is onder invloed van het bestaande toponiem ‘Doonheide’, hetgeen betekent ‘heide dichtbij’, vervolgens ‘Veerse Heide’ als vanzelf uitgelegd als ‘heide verderop’. Jonkvrouw Ida, heel waarschijnlijk een lid van de adellijke familie Van Gemert, was immers al lang vergeten. (GR 27-7-1967)

  

Vicaris van der Asdonckstraat; Gijsbertus van der Asdonck is in 1664 te Gemert geboren en hij overleed invicaris van der asdonckstraat lx 1742 te Oirschot. Hij was van 1731 tot 1742 als Apostolisch Vicaris de hoogste functionaris van het Bisdom Den Bosch. (GR 29-7-1960; 27-7-1967; 24-1-1974). Notitie van Luc Deimann: de lengte van deze straatnaam bedraagt 29 posities, en is daarmee de langste straatnaam van Gemert. De langste straatnaam van Nederland bedraagt 46 posities. Volgens NEN-norm 5825, versie september 2002, mogen betrokken partijen kiezen voor een maximum van 24 posities. Volgens de inkortingsregels van dezelfde norm, versie december 1991, ziet de ingekorte naam er uit als: Vicaris vd Asdonckstr. Volgens de inkortingsregels, versie september 2002, ziet de ingekorte naam er uit als: Vic van der Asdonckstr. Wij vinden dit een verslechtering, die hopelijk zal worden gecorrigeerd. En zo geschiedde…

 

 viool2Viool; In het plan "Doonheide" is gekozen voor het geven van namen viooltjevan bloemen en kruiden. De eerste naam in dit plan werd de naam "Viool" voor de derde woonwagenlocatie in Gemert. De naam werd toepasselijk geacht vanwege de andere betekenis van het woord als muziekinstrument. Zigeuners, bewoners van deze locatie staan van oudsher bekend als violisten. (GR 14-12-1989)

 

 

Virmundtstraat; In 1931 werden twee straten in Gemert genoemd naar twee virmundtstraat lxaansprekende (land)commandeurs uit de Gemertse geschiedenis. De een was Hendrik van Ruijschenbergh die in 1587 in Gemert de Latijnse School stichtte, de ander commandeur Van Virmundt. In navolging van deze twee straatnamen werd in 1953 besloten om voor nieuwe straatnamen in de wijk Molenakker allemaal namen te kiezen die refereren aan leden van de Duitse Ridderorde die van 1200 tot 1800 in Gemert de dienst uit maakten. Datei:Wappen viermund.jpg
Ambrosius Baron de Lerod Virmundt was commandeur van Gemert van 1655 tot 1684. Onder zijn commandeurschap herkreeg Gemert de sinds de Vrede van Munster in 1648 opgeschorte soevereiniteit en vrije uitoefening van de katholieke eredienst. In 1662 kwam het tot een accoord met de Republiek der Verenigde Nederlanden. Virmundt werd begraven in de kerk van Gemert. Zie ook onder ‘Verloren Eind’, de vroegere straatnaam. (GR 28-10-1931)

 

vlasakker lx

Vlasakker; Voor het eerste deelplan van ‘bestemmingsplan Paashoef’ werden in 1983 straatnamen voorgesteld die de herinnering in zich droegen van wat het landschap hier voorheen te bieden had. Vlasakker herinnert aan de vlasteelt uit het verleden. We citeren hierbij uit een kalender voor het jaar 1799-1800: “de gronden van dit kanton zijn licht en zandig, men verbouwt er veel vlas, waarvan men fijn en uitstekend linnen maakt, voor zes Hollandse guldens de el van de beste kwaliteit.” (GR 19-5-1983)

 

  

vrienthof lx

 

 

Vliegerthofturfschop

(Elsendorp); Vliegert is de naam voor een turfschop met opstaande vleugels en speciaal bedoeld voor het afsteken van de zogeheten ‘tusschen’ (plaggen) waarmee men de bovenste laag bedoelde. (BW 2006; 22-10-2008)

 

  

 vliet lx

Vliet (Wolfsveld); In 1988 viel het besluit om de uitbreiding van het Bedrijventerrein Scheiweg (thans Bedrijventerrein Wolfsveld) straatnamen te geven ontleend aan Brabantse waterwegen. Amer, Dieze, Dintel waren de eerste wegen van genoemde uitbreiding. ‘Vliet’ volgde in later jaren. (GR 31-8-1995)

vondellaan 1x


 

 

 

Vondellaan; Joost van den Vondel, letterkundige geboren in 1587 en overleden in 1679. Joost van den Vondel heeft Gemertse voorouders uit het geslacht ‘Strijbosch’! (GR 27-7-1967; 24-1-1974)

 

 

 

 

  vonder lx

 Vonder; Straatnaam in de wijk ‘Paashoef’. Voor het eerste deelplan van ‘bestemmingsplan Paashoef’ werden in 1983 straatnamen voorgesteld die de herinnering in zich dragen van wat het landschap hier voorheen te bieden had. ‘Vonder’ in de betekenis van een korte (brug)verbinding is één van die namen. Zoals ook ‘Schoor’ wat op Paashoef parallel loopt aan ‘Vonder’. (GR 21-4-1988)

 

voort 2 lx


 

 

Voort; Straatnaam in de wijk ‘Paashoef’. Voort in de betekenis van voortgang, ook waterovergang. (GR 13-11-1986; 14-5-1987)

 

  

hagenhof pad

 vorsterpad lx Vorsterpad; als wandelpad aangelegd in de bedding van het vroegere riviertje De Rips. De akker aan de oostkant van het riviertje luisterde van oudsher naar de naam ‘de vorst’. (BW 2007; 22-10-2008).

 


 

 Vossenberg (Vossenberg); De gemeente Gemert-Bakel kent 7 kerkdorpen. Maar op de keper beschouwd zou je eigenlijk ook kunnen spreken van 8 kerkdorpen. Wat te denken immers van het ‘protestantse’ kerkgehucht ‘Vossenberg’ in de Gemertse Peel? Onder de eerste pioniers in de Peelontginningen van Gemert en Bakel waren veel protestanten en voor de meest nabije vossenberg3protestantse kerk moest men naar Veghel. Een jaar na de stichting van de r.k. parochie van het ‘Van den Elsendorp’ (1926) werd ook de basis gelegd voor een protestantse gemeente in de Gemertse Peel. De eigenaar van het landgoed De Vossenberg (dhr. Groskamp) schonk een stuk grond voor de bouw van een kerkje en met inzet van alle belanghebbenden (53 zielen) kwam het in 1927/1928 ook daadwerkelijk tot een hervormd kerkje met een eigen voorganger (ds M.Kuipers). In 1931 werd bij de kerk ook een verenigingslokaal aangebouwd, ruimte gecreëerd voor een kerkhof en in 1934 werd het protestants kerkelijk centrum gecompleteerd met een pastorie. In 1936 kwam het vervolgens tot een officiële erkenning van de gemeenschap op en rond de Vossenberg als zelfstandige Hervormde Gemeente Gemert-De Peel. Op het landgoed ‘de Vossenberg’ was het in 1919 ook al gekomen tot een openbare school die in 1925 werd verplaatst naar een centraler gelegen lokatie halverwege De Dompt en Cleefswit nabij wat we later leren kennen als de kruising met de Middenpeelweg. Op aandringen van rector Busscher van Elsendorp werd deze school in 1937 echter omgezet in een bijzondere rooms-katholiek school. vossenbergToen moet de pas ontgonnen Gemertse Peelgrond een tijdlang hebben getrild… De protestantse leerlingen hadden opeens geen school meer. De tot dan toe aan de openbare school verbonden katholieke onderwijzer Lambert de Groot was zo ontsteld over deze katholieke actie dat hij aanbleef als onderwijzer voor het openbaar onderwijs en hij nam ook zijn kinderen daarmee naartoe (zie ook: ‘de Grootstraat (Elsendorp)’. De gemeente Gemert huurde daartoe het aan het protestantse kerkje aangebouwde verenigingslokaal. Na de Tweede Wereldoorlog zou de school op de Vossenberg worden omgezet in een ‘School met de bijbel’ en zo’n vier decennia later zou de school verhuizen naar Gemert (Ds. Swildensschool).    Bij gelegenheid van het zilveren jubileum van Hendrik Jan Ypenburg als kerkvoogd van de hervormde gemeente werd de vanaf de Middenpeelweg naar het kerkje leidende laan in 1965 omgedoopt in Hendrik Jan Ypenburglaan. Zie: Hendrik Jan Ypenburglaan. [bron: C.A.de Bruijn (red.), 50 Jaar Samen – Geschiedenis van ontstaan en groei van de protestantse gemeente Gemert en Boekel, Gemert mei 1986.]
vossenheuvel

Vossenheuvel (De Mortel); De straat is genoemd naar het eeuwenoude toponiem: "de Vossenberg aen de Mortel" al bekend van omstreeks 1500. Het was een jachtgebied van de Duitse Orde, waaraan ook de daar ter plaatse gebezigde naam "de Vraandt" haar naam aan heeft ontleend (warande=jachtgebied). In plaats van ‘Vossenberg’ werd als officiële straatnaam ‘Vossenheuvel’ ingevoerd om verwarring te voorkomen met het protestantse 'kerkgehucht' Vossenberg in de Peel. (GR 27-7-1967) 

vraantVraant (De Mortel); Vraant of Warande is de vroegere benaming voor een jachtgebied. Er bestonden vrije warandes en zogenaamde heerlijke warandes waarop alleen de heer van een heerlijkheid het jachtrecht bezat. Ook de Mortelse Vraant was een ‘heerlijke’ Vraant, en wel die van de commandeur van Gemert. Het heeft er het aanzien van dat tot omstreeks het midden van de zeventiende eeuw de Mortelse Vraant als jachtgrond voor de commandeur in gebruik gebleven en dat daarna verkaveling heeft plaatsgevonden en de kavels in pacht werden uitgegeven. Het gebied was in het verleden wel veel groter dan thans de straatnaam aangeeft. De Vraant begon al aan de Renseweg en strekte zich langs de weg naar Bakel verder uit naar het zuiden. [bron: Ad Otten, De Vraant in De Mortel, in: Gemerts Heem 1997 nr.4, blz.170 -177] (BW 2006; 22-10-2008)vroonhof lx

 

Vroonhof; De Virmundtstraat is een twintigste-eeuwse naam maar het tracé van deze weg is al heel oud. Vloeyendijk of Vloeyeind heette vanaf 1550 deze zandweg en ambtenaren interpreteerden dat heel onjuist als ‘Verloren Eind’ wat een tijdlang gold als officiële benaming. De oudst bekende benaming die dateert van vóór 1550 is echter Vroondijk. Een naam die ontleend moet zijn aan bepaalde lasten of te leveren diensten ten behoeve van de landheer. Genoemde lasten waren verbonden aan het gebruik van de percelen aan weerszijden van deze dijk. Als landheer gold tot en met de veertiende eeuw de adellijke familie Van Gemert die het hooghuis bewoonde ter hoogte van het politiebureau aan de Komweg-Ruijschenberghstraat. De Vroondijk voert daar in rechte lijn naartoe. Een en ander vormde reden genoeg om met de naamgeving ‘Vroonhof’ voor een op de Virmundtstraat (alias Vroondijk) uitkomende nieuwe doorsteek aan dit oude gegeven te herinneren. (GR 21-1-1993)    

 

 

 

Straatnamen index:

A - B - C -D - E - F - G - H -I - J - K - L - M - N - O- P - R - S - T - U - V - W - Z

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Straatnamen T

hooghuys lx't Hoogh Huys; In middeleeuwse oorkonden van Gemert duikt regelmatig "het Hoogh Huys" van de Heren van Gemert op. Dit mottekasteel was de woonplaats en tegelijkertijd de residentie van de autochtone Heren van Gemert. De archeologische opgravingen in de zomer van 1996 hebben de grachten, bruggen en sporen van de fundamenten blootgelegd. Tenminste drie 'Hoog Huysen' in de periode vanaf 1100 tot in de vijftiende eeuw hebben elkaar opgevolgd. Het laatste heeft in ieder geval op een motte gestaan. Een motte is een uit de omringende grachten opgeworpen 'berg'. "Het Hoogh Huys op den bergh met de vallebrugghen ende grachten" is een letterlijk citaat uit een zo'n oorkonde. Aan het einde van de vijftiende eeuw is het Hoogh Huys geheel gesloopt en zijn de grachten grotendeels gedempt met de vroegere motte. De exacte lokatie van het Hoog Huys is sedert de opgravingen bekend. De straat die werd aangelegd tussen Ruijschenberghstraat en Haag, na de sloop van de textielfabriek Raijmakers en na de opgravingen, ligt weliswaar niet exact op de juiste lokatie maar was wel de meest nabije mogelijkheid om de meest aansprekende naam uit de vroegste geschiedenis van Gemert in het straatnamenbestand op te nemen. (GR 28-11-1996; BW 22-10-2008)

 
tereyken lx

 

Tereyken (De Mortel); Het goet Tereyken werd als een nog "onbetimmerde" bezitting van de Duitse Orde op het eind van de veertiende eeuw (1386) door de Commandeur van Gemert, in erfpacht uitgegeven.  In de loop der eeuwen heeft zich door erfsplitsingen, en ook door verdere ontginningen in het beekdal van de Snelle Loop, een hele buurtschap ontwikkeld. Er zijn tot ver buiten Gemerts gemeentegrenzen families Van der Eijken en Vereijken bekend, wier stamboom terugvoert tot de vroegere pachthoeve van de Duitse Orde. (GR 27-7-1967)

 

teulland lx

Teulland; Voor het eerste deelplan van ‘bestemmingsplan Paashoef’ werden in 1983 straatnamen voorgesteld die de herinnering in zich droegen van wat het landschap hier voorheen te bieden had. Teulland is een synoniem voor akker of kouter en voor het Gemertse ‘ékker’. (GR 13-11-1986)

 

 

teunisbloem lxTeunisbloem; Straatnaam in Uitbreidingsplan Doonheide-Noord. In het hele plan "Doonheide" werd op een enkele uitzondering na gekozen voor het geven van Gemertse en/of Brabantse namen van bloemen en kruiden. Teunisbloem is de Nederlandse naam voor wat in Gemert bekend is als ‘aovenduul’. Het is een bloem die zich pas opent wanneer het donker wordt. De Latijnse naam is: ‘oenothera parviflora’. (BW 2007; 22-10-2008)

 Teutonenhof; Gemert kreeg met Teutonenhof in 2008 een nieuwe straatnaam op de teutonenhof lxMolenakker. De straatnamen in de directe omgeving hebben allemaal iets van doen met de Duitse Ridderorde die in het verleden - zegmaar van 1200 tot 1800 - in Gemert de scepter zwaaide. De Grootmeestersstraat is genoemd naar de belangrijkste functionaris van deze ridderorde. Hij was rijksvorst. Op de Molenakker kregen ook de (land)commandeurs Virmundt, Cortenbach, Wachtendonk, Van Loe, Van Einatten en Wassenaar een straatnaam aangemeten en zo werd de Aldenbiesenstraat genoemd naar de balije Alden Biesen die telkens de soevereine Vrijheer van Gemert (ook een vorst!) leverde. De Rentmeestersstraat (2005) is genoemd naar de commanderijfunctionaris in Gemert die over de centen ging. De nieuwe naam Teutonenhof tenslotte paste uitstekend bij deze straatnamen, want de leden van de Duitse Ridderorde staan immers toch ook bekend als de ridders van de Teutonische Orde. In feite is dat laatste, zeker in het huidige tijdsbestek, ook een veel betere naam. Duitse Orde en Duitse Ridder leidt telkens weer tot verwarring. Het ‘Duits’ van vroeger is niet hetzelfde als het ‘Duits’ van nu. Dat verklaart ook waarom Engelsen ons Nederlanders (eigenlijk: Nederduitslanders) ‘dutch’ noemen. De vertaling van Duitse Orde in ‘German Order’ is ook pertinent onjuist. Het moet zijn ‘Teutonic Order’ of Orde van de ‘Teutonic Knights’

En dan is er nóg iets heel intrigerends. Teutonen staan ook voor een onoverwinnelijke Germaanse volksstam, maar dan duizend jaar voordat de edelman Rutger van Gemert toetrad tot de ‘fratribus Theutonicis’ en er in Gemert een eerste ‘Domus Teutonicorum’ werd gesticht. De Romeinen zouden die Teutonen nooit hebben klein gekregen. De locatie van die Teutoonse volksstam is nooit duidelijk uit de verf gekomen. De streek van het Teutoburgerwald gaat er weliswaar prat op, maar ook in Bourgondië werden de ‘onoverwinnelijke’ Teutonen getraceerd. Er is ook geschreven dat zij na een nederlaag in het Rhônedal uitweken naar Gallië, waar Asterix en Obelix tot hun nazaten behoorden. En tenslotte is er nu in Gemert een Teutonenhof, en… daar wonen al verschillende personen die aantoonbaar afstammen van Teutonic Knights uit het verleden. Echt Gemerts bloed staat daarvoor immers garant… [bronnen: W.Ivits en H.Vogels, Stammen alle Gemertenaren af van Karel de Grote? Gemert 1993; Ad Otten, Teutonen onoverwinnelijk, in: Gemerts Heem 2010 nr.2 blz.30-32] (BW 22-7-2008]

Torenwiel (Esdonk); Vervallen straatnaam op Esdonk. De straat leidde van de Esdonkse kapel naar het westen in de richting van een tot 1950 in de Aa gelegen grote waterkolk die van oudsher de naam had van ‘Torenwiel’. Er is een legende uit ‘de oudheid’ die vertelt dat in deze torenwiel tijdens een hevige storm een heidens tempeltje werd verzwolgen. Nog in de twintigste eeuw werd in de kerstnacht het klokgelui van dit tempeltje gehoord…. De straatnaam werd ingevoerd in 1967 maar ging in 1987 op verzoek van de bewoners op in de straatnaam ‘Esdonk’ die gold voor de hele buurtschap. (GR 27-7-1967; 17/21-9-1987)

torrentinusstraat

 

Torrentinusstraat; Antonius Torrentinus, in feite genaamd Antonius van der Beeke, was, evenals Macropedius enige decennia eerder, rector van de Latijnse School in Utrecht. Ook hij was ingetreden bij de “Broeders van het Gemene Leven”. In 1573 gaf hij een taalkundig werk uit, waarmede zijn naam wordt geschaard onder de Nederlandse letterkundigen van de 16de eeuw. Zijn zuster die zich Elisabeth Torrentina noemde, trouwde met een der lekenleraren van het Fraterhuis te Utrecht en stierf in december 1576. Antonius Torrentinus overleed in 1596 in ’s-Hertogenbosch. Hij werd begraven in de Sint Jan. Opmerkenswaard is hier dat er in de 16de eeuw nog een andere Torrentinus (Laurentius) een grote naam verwierf als boekdrukker van de hertog van Toscane. Toen hij zich vanuit Bologna in Florence vestigde werd over hem geschreven als ‘de beste boekdrukker ter wereld’. Het tracé van de straat is door gewijzigde uitbreidingsplannen van Molenbroek een paar maal bijgesteld. Macropediusstraat en Torrentinusstraat zijn de voorlopers van de latere schrijversbuurt van Gemert. (GR 2-3-1953; 29-7-1960; 10-2-1972; 24-1-1974)

Town-major Drakestraat; Town-Major te Gemert oktober 1944- november 1945. Captain Cecil Edward Drake town major drakestraat lxkwam op 24 okotber 1994, ongeveer een maand na de bevrijding van Gemert, hier aan om de functie van town-major op zich te nemen. Deze functie kwam alleen binnen de geallieerde legers voor en was vergelijkbaar met de Duitse Ortskommandant tijdens de bezetting. Al na de eerste geallieerde veroveringen op Sicilië was men al gauw tot de slotsom gekomen dat het burgerbestuur op veel plaatsen niet een-twee-drie hersteld kon worden. Daarom werden zowel door Britse als Amerikaanse strijdkrachten officieren (op vrijwillige basis) opgeleid om op te kunnen treden als stadsbestuurder of daar waar het bestuur nog functioneerde, dit te assisteren. Maar vooral diende de Town-major de geallieerde militaire belangen zeker te stellen. De van Londen geboortige Drake vestigde zich in Gemert maar het hem toegewezen werkgebied omvatte bijna dertienhonderd vierkante kilometer met als noordgrens de Maas en als oostgrens de frontlijn. Tot dit werkgebied behoorden maar liefst 41 gemeenten. Gemert vervulde daarbinnen de positie van Army Rest Centre, rustcentrum voor het landleger. Ruim een jaar verbleef Drake in Gemert. [bron: Ruud Wildekamp, Town-major C.E. Drake, in: Gemerts Heem 2009 nrs.1 en 2] (GR 29-9-1960)

 truttensteeg 1Truttensteeg (De Mortel); Naamgeving bekend uit de volksmond. In vroeger tijd werden de Mortelnaren gewaarschuwd dat men daar niet naar toe moest gaan. Het was een gevaarlijk steegje. Er werd ‘gevreejen’..., maar dat zei men natuurlijk niet. Neenee. Er zaten schooiers, schelmen, trutten en van allerhand slag volk dat niet deugde. De Mortel heeft aan die "besodemieterij" er uiteindelijk een officiële ‘Truttensteeg’ aan overgehouden. In Helmond hadden ze ook zo'n steeg bij "De Vraant", maar die hebben ze wat correcter "Het verliefd laantje" genoemd, maar och dat is misschien ook maar saai…!? (GR 21-4-1988)

truttensteeg 4xx

 

 

 

 

Straatnamen index:

 

A - B - C -D - E - F - G - H -I - J - K - L - M - N - O- P - R - S - T - U - V - W - Z

 

Lid worden?

Kalender: evenementen

December 2017
M T W T F S S
27 28 29 30 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31

Sponsors

Nieuws Heemkundekring

Geen feed gevonden

Nieuws uit Gemert

Geen feed gevonden

Informatie

Lid worden?

Lid worden? Klik en vul het formulier in!

Heemkundekring De Kommanderij Gemert
Antwoordnummer 2526
5420 ZX Gemert!

Volg ons

twitter

twitter

Inloggen

Inloggen

Voor leden en auteurs. Ook een bijdrage leveren? Neem even contact op.